دربارهء چند و چون گوساله‌اى كه اسرائيليان در نبود موسى به پرستش آن روى آوردند ، نيز سخن بسيار است : برخى آن را تنديسى توخالى و تهى دانسته‌اند كه سامرى از طلا ساخته بود و به گونه‌اى بود كه چون به پشت برگردانده مىشد ، باد به درون آن مىرفت و از دهانش همراه با بانگى همانند بانگ گاو ، بيرون مىآمد ؛ برخى نيز گفته‌اند : آن مرد ( سامرى ) با نيرنگ و فريب ، زر و زيور اسرائيليان را از آنان گرفت ، سپس گوساله‌اى را ديد ، همانند گوساله‌هايى كه مصريان مىپرستيدند ، آن را خريد و نزد اسرائيليان آورد و گفت : اين خداى شما و خداى موسى است ؛ ديگران نيز چيزهاى ديگرى در اين‌باره گفته‌اند ، و به هر روى آن گوساله هر چه بوده ، آنچه آشكار است و هر سه كتاب آسمانى تورات ، انجيل و قرآن نيز آن را گواهى مىكنند ، اين است كه اسرائيليان به گوساله‌پرستى روى آورده بودند . « 1 » پژوهشگران و مورخان امروز نيز دربارهء چيستى و چگونگى آن گوساله كه اسرائيليان به پرستش گرفته بودند ، چندين راى دارند : گروهى ، گوساله‌پرستى آنان را به پرستش « هاتور » خدا بانوى مصريان ، پيوند داده‌اند و برخى ديگر به پرستش « آپيس » گوساله خداى آنان . در اين باره « سر لئوناردو و ولى » « 2 » بر اين است كه اسرائيليان چون به جنوب سينا رسيدند - آنجا كه معدن كاران مصرى ، پرستش‌گاهى براى « هاتور » ساخته بودند - گرايش‌هاى پيشينيان كه در مصر بدانها خو كرده بودند ، تازه شد ؛ از اين روى دست از يكتاپرستى شستند و دوباره به بت‌پرستى روى آوردند و براى بزرگداشت ماده گاو خدا - كه مردم آن روزگاران ، او را سرور و سرپرست آن سرزمين‌ها مىدانستند - بود كه گوسالهء زرين را ساختند . « اوستولى » « 3 » نيز بر پايهء آنچه در تورات آمده « 4 » ، بر اين است كه آن گوساله ، خدايى مصرى بوده ، همان خدا بانوى « هاتور » كه در پيكرهء ماده گاوى نموده مىشده است و اينك در موزهء قاهره تنديسى از اين ماده گاو خدا نگهدارى مىشود كه به روزگار « آمنحوتپ » دوم ( 1436 - 1413 ق . م ) باز مىگردد و در اصل سر ، گردن و دو شاخ آن ، روكشى زرين داشته و

--> ( 1 ) . عبد الرحيم فوده ، من معانى القرآن ، 201 ؛ نيز تفسير طبرى ، 1 / 279 - 285 ؛ تفسير نسفى ، 1 / 48 ، 1 / 77 - 78 ؛ مختصر تفسير ابن كثير ، 2 / 51 - 53 ؛ تفسير بيضاوى ، 3 / 27 - 28 ؛ تفسير خازن ، 1 / 59 - 62 ؛ تاريخ طبرى ، 1 / 422 - 425 ؛ الكامل ابن اثير ، 1 / 107 - 108 . ( 2 ) . Sir Leonard Wolley , The Beginnings of civilization , N . Y , 1965 , p . 513 - 515 . ( 3 ) . W . O . E . Oesterly , Egypt and Israel , in the Legacy of Egypt , Oxford , 1947 . ( 4 ) . سفر خروج ، 32 : 2 - 4 ؛ سفر اول پادشاهان ، 12 : 28 .